Trong bối cảnh thời tiết diễn biến bất thường, ông Nguyễn Văn Quân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ nhấn mạnh, yêu cầu trọng tâm là phải đánh giá sát nguy cơ sâu bệnh, chủ động các giải pháp bảo vệ sản xuất nhằm giữ vững năng suất và sản lượng lúa vụ đông xuân, góp phần hoàn thành mục tiêu tăng trưởng của ngành.

Thông tin được ông nêu tại Hội nghị Đánh giá tình hình sinh vật gây hại chính giai đoạn đầu vụ và bàn giải pháp phòng chống sinh vật gây hại chính trên lúa giai đoạn cuối vụ đông xuân 2025-2026 các tỉnh phía Bắc sáng 21/4.

Theo đó, sau khi sáp nhập, Phú Thọ có quy mô diện tích tự nhiên khoảng gần 10.000 km2, với không gian phát triển rộng và tỷ lệ đất nông nghiệp chiếm phần lớn. Đây là nền tảng quan trọng cho hoạt động sản xuất, trong đó diện tích trồng trọt và cây lâu năm khá lớn.

Trong cơ cấu nội ngành, chăn nuôi đang chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 55%, trồng trọt khoảng 40%, còn lại là thủy sản và các lĩnh vực khác, tạo ra sức ép trong việc cân đối tăng trưởng. Ngành nông nghiệp tỉnh được giao mục tiêu tăng trưởng khoảng 3,5% - mức “khó nhưng phải kiên định thực hiện”.

Để đạt mục tiêu này, tỉnh xác định phải lựa chọn đúng cây trồng chủ lực, tập trung vào những loại có năng suất, sản lượng và giá trị cao. Ngoài cây lúa, nhóm cây ăn quả có múi như cam, bưởi tiếp tục đóng vai trò quan trọng, cùng với phát triển chăn nuôi và thủy sản nhằm tạo động lực tăng trưởng bền vững.

Riêng với vụ lúa đông xuân năm 2026, diện tích lúa toàn tỉnh hiện khoảng 80.000 ha. Tình hình sản xuất đang chịu tác động rõ rệt của thời tiết. Đến nay, khoảng một nửa diện tích lúa đã và đang chuẩn bị thu hoạch.

Ông Quân cho biết năm nay là một năm thời tiết “bất thường” khi mùa đông ít lạnh, nắng nóng đến sớm, nhiệt độ cao kết hợp độ ẩm lớn và mưa đầu mùa tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh phát sinh. Nhiều diện tích lúa trỗ vào cuối tháng 4, đầu tháng 5 có nguy cơ chịu ảnh hưởng của nhiệt độ cao, trong khi mùa mưa bão đang đến gần, làm gia tăng rủi ro thiệt hại.

Trong bối cảnh đó, lãnh đạo ngành nông nghiệp tỉnh yêu cầu phải theo dõi chặt chẽ diễn biến sâu bệnh, đánh giá đúng mức độ phát sinh để có biện pháp xử lý kịp thời, bảo vệ sản xuất. Đây được xem là giải pháp then chốt để giữ ổn định năng suất trong điều kiện thời tiết bất lợi.

Phú Thọ cũng có những đặc thù riêng về thời vụ khi lịch gieo cấy và thu hoạch kéo dài, có nơi thu hoạch sớm từ đầu tháng 6 nhưng cũng có diện tích đến tháng 7 mới kết thúc, khiến công tác chỉ đạo sản xuất và phòng trừ sâu bệnh càng phức tạp.

Bổ sung ý kiến của ông Quân, ông Nguyễn Hồng Yến, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Phú Thọ thừa nhận, áp lực trong vụ đông xuân không chỉ đến từ thời tiết mà còn từ nguy cơ sâu bệnh có xu hướng phát sinh sớm và phức tạp hơn.

Theo ông Yến, trên cây lúa vụ năm nay hiện nổi lên một số đối tượng chính, trong đó đáng lưu ý là sâu cuốn lá, bệnh bạc lá và bệnh sọc vi khuẩn. Các đối tượng này đều có xu hướng xuất hiện sớm hơn so với mọi năm, đặc biệt trong điều kiện nền nhiệt cao, độ ẩm lớn như hiện nay. Đến cuối vụ, sâu cuốn lá vẫn được xác định là đối tượng gây hại chính cần tập trung theo dõi.

Diễn biến sâu bệnh không bất thường về chủng loại nhưng khó dự báo về thời điểm và mức độ phát sinh, đòi hỏi hệ thống chuyên môn phải bám sát đồng ruộng. Tuy nhiên, ông Yến thẳng thắn chỉ ra khó khăn lớn khi lực lượng bảo vệ thực vật cơ sở đang được tổ chức lại, nhiều trạm chuyên ngành đã giải thể, chuyển về cấp xã, khiến năng lực theo dõi, cập nhật thông tin có thời điểm chưa đáp ứng yêu cầu.

Thực tế, công tác thống kê, báo cáo từ cơ sở còn hạn chế, nhiều địa phương chưa cập nhật đầy đủ số liệu, ảnh hưởng đến việc dự báo và tham mưu kế hoạch sản xuất. Trong khi đó, đặc thù sản xuất lúa của Phú Thọ phân tán, thời vụ kéo dài, khiến việc kiểm soát dịch hại càng phức tạp.

Để khắc phục, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã xây dựng cơ chế phối hợp 3 bên giữa chi cục, phòng nông nghiệp và trung tâm dịch vụ nông nghiệp cấp xã, đồng thời thiết lập chế độ theo dõi, báo cáo định kỳ nhằm kiểm soát sát diễn biến sâu bệnh.

Tỉnh cũng đang hoàn thiện mạng lưới bảo vệ thực vật theo hướng không chỉ dựa vào lực lượng nhà nước mà mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp, cửa hàng vật tư nông nghiệp và các tổ chức tại cơ sở.

Về lâu dài, ông Yến cho rằng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong dự tính, dự báo, như sử dụng cảm biến theo dõi độ ẩm, dinh dưỡng và cảnh báo sâu bệnh trên đồng ruộng. Mô hình này đã được triển khai hiệu quả trên cây ăn quả và đang được nghiên cứu áp dụng cho cây lúa, dù hiện còn vướng mắc về cơ chế, định mức đầu tư.

Bên cạnh khó khăn, tỉnh Phú Thọ có nhiều lợi thế để phát triển nông nghiệp. Phó Giám đốc Nguyễn Văn Quân chỉ ra như, vị trí cửa ngõ kết nối Hà Nội với các tỉnh miền núi phía bắc cùng hệ thống giao thông đa dạng, bao gồm đường bộ, đường thủy và hệ thống sông ngòi, hồ đập lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Định hướng phát triển cũng được xác lập rõ theo 3 vùng, gồm: khu vực phát triển công nghiệp nhưng không đánh đổi môi trường, khu vực dịch vụ - du lịch và khu vực phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ gắn với nghỉ dưỡng.

Về cơ chế chính sách, tỉnh Phú Thọ đã ban hành nhiều nghị quyết hỗ trợ, nổi bật là Nghị quyết 41/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh về phát triển nông nghiệp, nông thôn, hỗ trợ sản xuất và tiêu thụ nông sản với nguồn lực hàng chục tỷ đồng mỗi năm. Đồng thời, địa phương đang xây dựng đề án phát triển nông nghiệp tuần hoàn gắn với chuỗi giá trị và sự tham gia của doanh nghiệp.