Mường Bi – vùng đất cổ giàu trầm tích văn hóa của người Mường, nơi những áng Mo Mường ngân vang qua bao thế hệ, không chỉ níu chân du khách bởi bản sắc văn hóa đặc sắc mà còn gây thương nhớ bởi vị ngọt đậm đà của mía. Những ngày cuối năm về Mường Bi có thể cảm nhận rõ nhịp sống rộn ràng của một vùng quê đang vào mùa thu hoạch. Trên những con đường uốn lượn men theo sườn đồi thoai thoải, từng chuyến xe tải nối đuôi nhau chở đầy mía tím, tạo nên bức tranh sinh động của một vùng nông thôn trù phú, no ấm.

  Như thường kỳ, hàng tuần thực hiện công tác điều tra sâu bệnh hại trên cây mía, chúng tôi đến vùng trồng mía xóm Mường Chù vào giữa tháng 10 năm 2026, với không gian xanh mướt của lá mía tím và mía trắng nổi bật trên nền đất đỏ nâu màu mỡ, những thửa ruộng bà con đang tất bật thu hoạch, vừa tranh thủ thời tiết thuận lợi, vừa khẩn trương chuẩn bị cho vụ mía mới. Năm nay, nhờ điều kiện thời tiết thuận lợi, mía sinh trưởng tốt, được mùa, được giá. Đang vào chính vụ thu hoạch cây mía tím, thương lái đến tận vườn thu mua với giá ổn định từ 8 -10 nghìn đồng/cây. Bình quân cho thu khoảng 150 triệu đồng/ha. Sau khi trừ chi phí giống, phân bón và công chăm sóc, mía vẫn mang lại nguồn thu cao hơn nhiều so với trồng lúa. Cây mía tím đã gắn bó với vùng đất Mường Bi từ nhiều thế hệ. Đây là loại cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên của vùng, dễ trồng, ít công chăm bón nhưng cho thu nhập cao gấp 3 - 4 lần so với trồng lúa. Mía tím Mường Bi từ lâu đã trở thành sản vật nổi tiếng; không chỉ là cây trồng có giá trị kinh tế, đây còn là món quà quê bình dị, được nhiều người lựa chọn làm quà biếu trong các dịp lễ, Tết, góp phần lan tỏa hình ảnh nông sản đặc trưng của địa phương.

Ngoài cây mía tím trên địa bàn xã Mường Bi trồng cây mía trắng ép nước cũng mang lại hiệu quả kinh tế cao. Không chỉ mang lại lợi ích trực tiếp cho các hộ trồng mía, cây mía còn tạo thêm nhiều việc làm thời vụ cho lao động nông thôn. Những năm gần đây, vào mùa thu hoạch mía nhiều lao động địa phương đã có thêm việc làm ổn định trong thời gian nông nhàn. Công nhật trung bình khoảng 300 nghìn đồng/ngày. Dù công việc khá vất vả, phải làm ngoài trời và phụ thuộc nhiều vào thời tiết, song tiền công được trả kịp thời, giúp người dân nơi đây có thêm thu nhập để trang trải sinh hoạt và nuôi con ăn học.

Hiện toàn xã Mường Bi có khoảng 320 ha mía, trong đó 270 ha mía tím và 50 ha mía trắng; tập trung chủ yếu tại các xóm mường Đon, mường Chù, mường Chuông và mường Ngay. Diện tích mía trên địa bàn xã phát triển đúng theo quy hoạch; năng suất, chất lượng ổn định, giá trị thu được bình quân khoảng 150 triệu đồng/ha. Cây mía thực sự đã trở thành một trong những trụ cột kinh tế của địa phương. Riêng xóm Mường Chù hiện có khoảng 240 hộ thì hơn một nửa số hộ tham gia trồng mía. Từ cây mía, nhiều hộ đã có nguồn thu thường xuyên, từng bước cải thiện đời sống, xây dựng nhà cửa khang trang, đầu tư cho con em học hành. Thu nhập ổn định từ mía không chỉ giúp bà con giảm nghèo bền vững mà còn tạo động lực để xóm Mường Chù phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa, góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn ngày càng khởi sắc.

Xác định nông nghiệp vẫn là thế mạnh, trong đó mía tím tiếp tục là cây trồng mũi nhọn, thời gian tới xã Mường Bi sẽ tiếp tục tuyên truyền, hỗ trợ người dân phát triển cây mía theo đúng quy hoạch; đẩy mạnh xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm; tăng cường liên kết tiêu thụ để sản phẩm có đầu ra ổn định, bền vững. Cùng với đó, địa phương chú trọng phát triển các sản phẩm chủ lực, sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương theo hướng hữu cơ, an toàn, đạt các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP./.